Wiekstanden

Dat de molen seinen kan met zijn wieken dat is inmiddels wel alom bekend. Zie hierover ook onze Wiekstandenpagina. De oorsprong van deze wiekstanden is echter niet altijd nog bekend.

Sowieso zijn de standen van het wiekenkruis streekgebonden gebruiken. Bekend is dat in Zuidoost Nederland deze afwijken van wat boven de grote rivieren gebruikelijk is. Ook al zijn deze 'Hollandse' gebruiken door vele publicaties ook elders in den lande voor waar aangenomen, ze gelden voor Limburg beslist niet. Dit had wel als gevolg dat de streekeigen gebruiken vertroebeld zijn geraakt.

Het_glazen_Album___Kessel_a.jpgDe vreugde stand zoals in Limburg gebruikelijk was is de overhoekstand. Deze wordt tegenwoordig, op enkele uitzonderingen na, vrijwel niet meer toegepast helaas. De overhoekstand werd in vroegere dagen gezien als de meest veilige wiekstand bij langere afwezigheid. Vandaar dat deze stand ook als lange rust in gebruik was. De molen was dan minder hoog en dit werd voornaam geacht met het oog op blikseminslag. In de tijden van houten roeden was deze stand een must in verband met het doorbuigen en de afwatering van de roeden. Ook konden aan houten roeden geen kettingen of touwen worden gebruikt, dus was deze stand ideaal.
Bij feestelijke gelegenheden werden de zeilen wel gevlochten en werden vlaggen of, in tijden van crisis, berkentakken in de einden gestoken. In veel dorpen stonden de molen tijdens kermis zo, zoals hier de Kesselse molen van Jacobs (verdwenen) tijdens de kermis van 1935.

PICT4590.JPGDe bilstand komt voort uit het steen openbreken. Dit gebeurde eertijds op de standerdmolen met een steenreep die de loper middels de molenas omkantelde. Men gebruikte dus de kracht van de molen. Als de steen ver genoeg omhoog was gebracht door de molen bleef het wiekenkruis in de bilstand staan. De gaande stand wordt zeer lokaal in Oostelijk Noord-Brabant als geboortevreugd gebruikt. Waarschijnlijk is dit een moderne interpretatie of het gevolg van vertroebeling met de Hollandse standen.

Wat precies ten grondslag ligt aan de (komende) rouwstand is ons niet bekend. Wel is het zo dat alle tegenwoordig in omloop zijnde ezelsbruggetjes niet het ontstaan van deze rouwstand verklaren, maar enkel een later verzonnen hulpmiddel zijn. In ieder geval is deze komende rouwstand ook in de wijde omgeving van Limburg algemeen (geweest). Tegenwoordig is de rouwstand uit medeleven vrijwel de enige wiekstand die nog gebruikt wordt.

300720111593b.jpg

Ten slotte is de rechtstand de meest gebruikte stand heden ten dage. Vroeger dus duidelijk minder toegepast omdat men de overhoekstand verkoos bij langere stilstand. In de tijde van enkel nog ijzeren roeden is deze stand ook geen probleem meer. Immers ijzeren roeden zakken niet door. De meeste molens staan nu dan ook altijd in de rechtstand. Wel is het aan te bevelen het kruis niet steeds met hetzelfde roede-eind beneden te zetten. Dit komt de levensduur van de roeden niet ten goede.

Jammer genoeg zijn wiekstanden in ongebruik geraakt. Feeststanden ziet men nog maar zelden in Limburg, of het moet een moderne uitspatting zijn zoals een gepavoiseerde molen tijdens een molendag. Zelfs niet als men met kerstmis of pasen door het Limburgse landschap rijdt. Vrijwel alle molens staan ook dan emotieloos in de rechtstand.